Piemont

Test an lenga piemontèisa

Ël Piemont (Piemonte an italian) a l'é un pais dl'Euròpa meridional. A l'é stàit na nassion e në Stat indipendent fin-a al 17 ëd mars dël 1861, quand che, dòp ël process d'unificassion, a l'é stàit proclamà ël Regn d'Italia, dont a l'ha fane part fin da l'inissi. Adess Piemont a l'é na region aministrativa a statut ordinari dla Repùblica italian-a.
Sò capleugh a l'é Turin.
Ël Piemont a l'é la sconda region pi granda d'Italia, con na surfassa ëd 25.399 km².
A conta 4.352.828 abitant.

Geografìa

Ël Piemont a confin-a a òvest con la Fransa (region Provensa-Alp-Còsta Asura e Ròdn-Alp), a nòrd-òvest con la Val d'Osta, a nòrd con la Svìssera (canton Valèis e Tesin), a est con la Lombardìa, a sud-est për un tòch cit con l'Emilia-Romagna e a sud con la Liguria.

A l'é bagnà dal Pò, dal Tani, dal Tëssin, d'la Sesia, d'la Dòira Rivaria, d'la Deura Bàotia e da àutri fium pì curt.
Ël 30,3% dla surfassa dla region a l'é compòst da colin-e, ël 43,3% da brich e ël 26,4% a l'é an pian.
Ij brich prinsipaj a son j'Alp: ël Ròsa e ël Grand Paradis a passo ij 4000 méter.
Le colin-e as treuvo ant ël Canavèis (a nòrd-òvest), le Langhe e 'l Roé (a sud-òvest) e 'l Monfrà (a sud). A-i son ëdco vàjre lagh alpin. Ël pì amportant e pì grand a l'é 'l Lagh Magior, che ansema al Tëssin a marca 'l confin con la Lombardìa.

Stòria

Ij Roman a son rivà an Piemont chèich agn apress ël 200 aGC.

Sità e provinse

Le provinse

Ël Piemont a l'ha 8 provinse:

• Ast (AT)
• Biela (BI)
• Coni (CN)
• Lissandria (AL)
• Noara (NO)
• Turin (TO)
• Verban-Cusio-Òssola, con capleugh Verbania (VB)
• Vërsèj (VC)

Economìa

Ël Piemont a l'é na region con tradission industrial. La fàbrica pì amportanta a l'é la FIAT.
Importanta a l'é ëdcò l'agricoltura (melia, gran e biarava). Grand importansa a l'ha la coltivassion dla vis ant le colin-e dle Langhe e dël Monfrà për la produssion ëd vin.

Aministrassion

La Presidentëssa dla Region a l'é Mercedes Bresso (dal 4/04/2005).

Lenga

La lenga pì parlà a l'é l'italian.
Àutre lenghe parlà son ël piemontèis, l'ossitan, ël franch-provensal e ël walser. Ancheuj ëdcò ël romen, l'àrabo, l'albanèis e àutre lenghe a son parlà da j'imigrà.
Ossitan, fransèis, franch-provensal e walser a son stàite arconossùe tanme lenghe minoritarie dël Piemont da la lej nassional n. 482 dël 15 dzèmber 1999, con la possibilità dle comun-e ëd diciaré la pròpia àrea lenghìstica për podèj sfruté j'avantagi dla lej.

Provincia ëd Turin:

Franch-provensal - 45 Comun-e

*1 Comun-a ch'a l'ha deliberà d'aparten-e ëdcò a la minoransa lenghìstica fransèisa.

Ossitan - 35 Comun-e

*18 Comun-e ch'a l'han deliberà d'aparten-e ëdcò a la minoransa lenghìstica fransèisa.

Provincia ëd Coni

Ossitan - 71 Comun-e

Provincia ëd Vërsèj

Walser - 6 Comun-e

Provincia dël Verban-Cusio-Òssola:

Walser - 6 Comun-e

Con la Lej Regional 10 avril 1990, n. 26, ël Piemont a arconoss quatr lenghe stòriche presente an Piemont: Piemontèis, Ossitan, Franch-provensal e Walser. Dòp, ël Consej Regional, a l'ha aprovà la Lej Regional 17 giugn 1997, n.37, ch'a l'ha fàit quàich modìfica a la L.R. 26/90, rinforsand l'idèja dla lenga coma utiss fondamental për la chërsùa e lë scambi tra colture diferente.

Anliure esterne

• Sit istitussional